One Caress [Video]

Depeche Mode

  • Depeche Mode – brytyjska grupa muzyczna z kręgu elektronicznego popu, która powstała w 1980 w Basildon w Wielkiej Brytanii. Nazwa grupy powstała na podstawie inspiracji francuskim magazynem mody, zasugerował ją Dave Gahan. Powstanie Depeche Mode poprzedzała grupa Composition of Sound.

    W 2006 zespół zdobył statuetkę MTV Europe Music Awards w kategorii „najlepszy zespół”.

    Historia

    Wczesne lata (1977-1980)

    W 1977 roku Vince Clarke (wokal, gitara) i Andrew Fletcher (bas) założyli zespół No Romance in China.

    Aby zarobić na instrumenty – syntezatory, Gore pracował jako urzędnik bankowy, a Fletcher jako agent ubezpieczeniowy, następnie został nagrany jeszcze raz aby trafić na debiutancki Speak & Spell.

    Speak & Spell (1981)

    Zespół zwrócił na siebie uwagę Daniela Millera, założyciela Mute Records, podczas występu w Bridge House w Canning Town.

    Podczas trasy promującej album, Clarke zaczął wyrażać swoje niezadowolenie z kierunku w jakim podążał zespół: "Nigdy nie było czasu aby móc zrobić cokolwiek", autor "Tora! Tora! Tora!" i "Big Muff" ze Speak & Spell. Martin Gore:

    Zespół umieścił anonimowe ogłoszenie w Melody Maker, na które odpowiedział Alan Wilder. Z perspektywy roku 2010 Wilder tak wspominał swoje pierwsze spotkanie z Depeche Mode:

    Po dwóch przesłuchaniach został przyjęty na początku 1982, najpierw jako muzyk koncertowy, stając się pełnoprawnym członkiem zespołu dopiero pod koniec następnego roku.

    A Broken Frame (1982)

    W styczniu 1982 ukazał się singel "See You", który wspiął się na szóste miejsce brytyjskiej listy, osiągając tym samym lepszy wynik niż poprzednie nagranie. Zespół udał się na pierwsze światowe tournée, w następnych miesiącach ukazały się dwa następne single "The Meaning of Love" i "Leave in Silence".

    W lipcu 1982 rozpoczęły się prace nad kolejnym albumem. Alan Wilder został poinformowany przez Millera, że jego udział w studiu nie jest konieczny, jako że zespół chce udowodnić, że może odnieść sukces bez Clarka. A Broken Frame ukazał się we wrześniu, wszystkie utwory były autorstwa Martina Gore'a, charakteryzowały się nastrojowością oraz subtelnym brzmieniem. W październiku odbyła się kolejna światowa trasa koncertowa.

    Dave Gahan:

    Andrew Fletcher:

    Construction Time Again (1983)

    W styczniu 1983 ukazał się singel "Get the Balance Right!" i był to pierwszy utwór, w którym udział miał Wilder. Pod wpływem koncertu Einstürzende Neubauten Gore zaczął nagrywać na magnetofonie wszystkie możliwe dźwięki, przetworzone następnie przez Synclavier. W ten sposób powstała baza sampli użyta podczas pracy nad następnym albumem.

    Wraz z muzyką zmieniły się również teksty pisane przez Gore'a, skupiające się na sprawach społecznych i politycznych. Przykładem jest "Everything Counts" opowiadający o chciwości wielkich korporacji, a także napisane przez Wildera: "The Landscape is Changing" – ostrzeżenie przed dewastacją środowiska, "Two Minute Warning" refleksja nad wyścigiem zbrojeń."Everything Counts" zajął szóste miejsce w Wielkiej Brytanii, uplasował się w pierwszej trzydziestce list w Irlandii, RPA, Szwajcarii, Szwecji oraz Niemczech. Wilder był autorem piosenek "The Landscape is Changing" oraz "Two Minute Warning". Ostatnim singlem promującym album, jest Love, in Itself

    Andrew Fletcher:

    Some Great Reward (1984)

    We wczesnych latach Depeche Mode zaistniało tylko w Europie i Australii. To się zmieniło za sprawą następnego singla "People are People" wydanego w marcu 1984, który zajął drugie miejsce w Irlandii, czwarte w Wielkiej Brytanii i pierwsze w Niemczech, a w połowie 1985 roku utwór został zauważony w USA, gdzie zajął trzynastą pozycję.

    We wrześniu 1984 ukazała się płyta Some Great Reward. Pod względem literackim album poruszał takie tematy jak związek oparty na dominacji seksualnej ("Master and Servant"), zdrada ("Lie to me") czy rozliczenie z Bogiem ("Blasphemous Rumours"). Ten ostatni został potępiony przez brytyjski kler. Some Great Reward zajął po raz pierwszy w historii miejsce na liście w USA. W 1985 ukazała się kompilacja The Singles 81>85 zawierająca także Shake The Disease oraz "It’s Called a Heart".

    W lipcu 1985 roku Depeche Mode po raz pierwszy wystąpiło w Polsce.

    W tym czasie w niektórych kręgach zespół zaczął być kojarzony z subkulturą gotycką. W USA zespół zdobył takie uznanie za sprawą radia KROQ w Los Angeles czy WLIR z Nowego Jorku. Spostrzeganie w ten sposób Depeche Mode za oceanem pozostaje w dużej mierze w opozycji do Europy i Wielkiej Brytanii gdzie, mimo mrocznego i poważnego tonu w twórczości, grupa była rozpoznawana raczej jako idol nastolatków.

    Black Celebration (1986)

    Kolejne wydawnictwa to kolejne zmiany. Szesnasty singel "Stripped" oraz album Black Celebration wypełniła muzyka mroczna i ponura. Na płycie znalazła się nowa wersja "Fly on the Windscreen", która pierwotnie ukazała się na drugiej stronie It’s Called a Heart. Kolejny singel to A Question of Lust. Był pierwszym singlem grupy wydanym w formacie kasety magnetofonowej.

    Teledysk do "A Question of Time" był pierwszym zrealizowanym przez reżysera Antona Corbijna, co zapoczątkowało współpracę trwającą po dzień dzisiejszy. Corbijn był odpowiedzialny także za niektóre okładki.

    Music for the Masses (1987)

    Music for the Masses przyniósł kolejne zmiany w sposobie pracy zespołu. Po raz pierwszy do współpracy zaproszono producenta Davida Bascombe'a, który nie był związany z Mute Records. Album nagrywany był w kwietniu i maju w studiu Konk w Londynie oraz Guillame Tell w Paryżu, a w czerwcu i lipcu dopracowywany w PUK Studio w Danii.

    Album był bardziej melodyjny i przebojowy w porównaniu do swojego poprzednika. Jego światowa sprzedaż wyniosła 2 miliony egzemplarzy. Single "Strangelove", "Never Let Me Down Again", "Behind the Wheel" znalazły się w pierwszej dziesiątce list przebojów w takich krajach jak: Kanada, Brazylia, Niemcy, RPA, Szwecja i Szwajcaria. "Strangelove" w Wielkiej Brytanii dotarł do miejsca 16. W utworze "I Want You Now" funkcję podkładu rytmicznego spełniają głosy, potraktowane jako instrumenty.

    W 1988 wydano czwarty singel "Little 15". Kompozycja Sonata No 14 In C#m (Moonlight Sonata), pol. "Sonata księżycowa" autorstwa Ludwiga van Beethovena, została zagrana na żywo, na fortepianie przez Alana Wildera.

    101 (1988)

    Lata 1987–1988 zespół spędził na światowym tournée, obejmującym 101 koncertów. Był to 101 koncert tego tournée. Trasa została udokumentowana filmem w reżyserii D. A. Pennebakera oraz albumem koncertowym pod tytułem 101. W lutym 1989, został wydany singel Everything Counts (Live).

    Alan Wilder:

    Violator (1990)

    W połowie roku 1989 zespół rozpoczął kolejną sesję w Mediolanie z producentem Flood oraz inżynierem dźwięku François Kevorkianem. Pierwszym rezultatem był singel "Personal Jesus". Przed jego wydaniem, w angielskiej prasie ukazało się ogłoszenie „Your own Personal Jesus”, a pod wskazanym numerem telefonu można było usłyszeć utwór. W rezultacie piosenka zajęła 13. miejsce w Wielkiej Brytanii, w USA – pierwsze od czasu "People are People", a także wywołała oburzenie wśród organizacji chrześcijańskich.

    W lutym 1990 "Enjoy the Silence" zajął szóste miejsce w Wielkiej Brytanii oraz ósme w USA. Singel wygrał Best British Single podczas Brit Awards w 1991. Podczas promocji nowego albumu Violator zorganizowano spotkanie z fanami w Wherehouse Entertaintment w Los Angeles. Przybyło wówczas około 20 000 osób zainteresowanych otrzymaniem autografu, wiele z nich doznało obrażeń na skutek napierającego tłumu oraz doszło niemalże do zamieszek. W ramach przeprosin ze strony zespołu ukazała się limitowana edycja nagrań dedykowana fanom w Los Angeles, wyemitowana także przez radio KROQ, które było sponsorem spotkania w Wherehouse Entertaitment.

    Violator uplasował się w pierwszej dziesiątce angielskiej listy, w USA pokrył się potrójną platyną za sprzedaż wynoszącą 3,5 miliona egzemplarzy. Ostatni na płycie "Clean" zawiera linię basu "One of These Days" zespołu Pink Floyd. Zespół udał się w trasę World Violation Tour – miarą popularności było 40 000 biletów sprzedanych w przeciągu ośmiu godzin na koncert w Nowym Jorku, 48 000 biletów w ciągu godziny w Los Angeles.

    Songs of Faith and Devotion (1993)

    W 1991 Gahan rozważał opuszczenie szeregów zespołu, do pozostania przekonały go nowe kompozycje Gore'a oraz wzbogacenie brzmienia o tradycyjne instrumenty. Dave Gahan:

    Album Songs of Faith and Devotion przyniósł nowe aranżacje oparte na zniekształconym dźwięku gitary elektrycznej, dudach (gościnny udział Steaffana Hannigana) oraz wokalach w stylu gospel (Hilda Campbell, Bazil Meade, Samantha Smith). Songs of Faith and Devotion zajął pierwsze miejsce na listach w Anglii i USA. Po jego wydaniu odbyła się czternastomiesięczna trasa Devotional, udokumentowana filmem oraz druga płytą koncertową Songs of Faith and Devotion Live.

    W tym czasie Dave Gahan uzależnił się od heroiny, doznał ponadto ataku serca. Andy Fletcher odmówił wzięcia udziału w ostatniej części trasy z powodu załamania nerwowego i został zastąpiony na scenie przez Daryla Bamonte, który był wieloletnim współpracownikiem zespołu.

    1 czerwca 1995 Alan Wilder ogłosił odejście z Depeche Mode, w swoim oficjalnym oświadczeniu napisał:

    Andrew Fletcher:

    Alan kontynuował karierę w zespole Recoil.

    W tym czasie duże obawy budził stan psychiczny Gahana – w 1995 próbował odebrać sobie życie, a rok później o mało nie przedawkował podczas pobytu w hotelu.

    Ultra (1997)

    Lata 1995 i 1996 to próby ze strony Martina Gore'a, aby zebrać zespół i rozpocząć pracę nad kolejnym wydawnictwem. Jednakże Gahan jeśli w ogóle zjawiał się na sesje to zajmowało mu tygodnie, aby nagrać cokolwiek. Gore rozważał nawet wydanie napisanych wówczas utworów na swojej solowej płycie, jednak ostatecznie do tego nie doszło. W połowie 1996 roku Gahan z dobrym skutkiem został poddany przymusowej terapii odwykowej. Wraz z producentem Timem Simenonem rozpoczęła się sesja albumu Ultra, wydanego rok później. Płyta zadebiutowała na miejscu pierwszym w Wielkiej Brytanii oraz piątym w USA. Ukazały się także single "Barrel of a Gun", "It's No Good", "Home" i "Useless". W 1998 ukazał się singel "Only When I Lose Myself", pochodzący jeszcze z sesji Ultra, a także została wydana kompilacja The Singles (86>98). Zespół udał się na czteromiesięczną trasę koncertową.

    Exciter (2001)

    W 2001 roku ukazał się Exciter, wyprodukowany przez Marka Bella. Albumowi nie udało się osiągnąć wyniku sprzedaży trzech swoich poprzedników, mimo że znalazł się w pierwszej dziesiątce w Wielkiej Brytanii i USA, otrzymał dość zróżnicowane recenzje w prasie. Exciter był pierwszą płyta zespołu która uplasowała się wyżej w USA niż w rodzimym kraju zespołu. Jako single zostały wydane "Dream On", "I Feel Loved", "Freelove" oraz "Goodnight Lovers". Na późniejszych koncertach w ramach "Touring The Angel" grupa przedstawiała tylko "Goodnight Lovers" lub w ogóle cały album pomijała. Dave Gahan:

    W 2004 ukazało się DVD Devotional, a także kompilacja Remixes 81–04, zawierająca nową wersję "Enjoy the Silence" autorstwa Mike'a Shinody, zatytułowana "Enjoy the Silence 04".

    Playing the Angel (2005)

    Jedenasty album Playing the Angel ukazał się 17 października 2005, wyprodukowany przez Bena Hilliera. Była to pierwsza płyta Depeche Mode z tekstami Gahana oraz pierwsza od czasu Some Great Reward, zawierająca piosenki które nie zostały napisane przez Gore'a. Dave Gahan:

    Album zajął pierwsze miejsce na listach w siedemnastu krajach. Na singlach ukazały się "Precious", "A Pain That I'm Used To" (wydany 12 grudnia), "John the Revelator" oraz "Suffer Well" – pierwszy singel od czasów Clarke’a niebędący kompozycją Gore’a. W latach 2005–2006 zespół udał się w trasę Touring the Angel, obejmującą Amerykę Północną i Europę. Po raz pierwszy grupa odwiedziła Rumunię i Bułgarię. Na koncert w Meksyku 55 000 biletów zostało natychmiast sprzedane, co spowodowało zorganizowanie jeszcze jednego występu w tym mieście. Nagrania z 43 koncertów trasy ukazały się jako limitowane wersje na CD.

    W 2006 i 2007 roku sukcesywnie ukazywały się nowe, zremasterowane wersje albumów. 3 kwietnia 2006: Speak & Spell, Music for the Masses i Violator w wersji SACD i DVD; Broken Frame, Some Great Reward, Songs of Faith and Devotion – 2 października 2006; Construction Time Again, Black Celebration: 26 marca 2007; Ultra, Exciter – 1 października 2007. 25 września 2006 ukazało się DVD Touring the Angel: Live in Milan, będący zapisem koncertów z 18 i 19 lutego 2006, w reżyserii Blue Leach. W listopadzie 2006 ukazała się kompilacja The Best Of, Volume 1, zawierająca nowy utwór "Martyr", pochodzący z sesji Playing the Angel. 2 listopada zespół wygrał MTV Europe Music Awards w kategorii Best Group.

    W grudniu 2006 Depeche Mode otrzymało nominację nagrody Grammy w kategorii Best Dance Recording za utwór "Suffer Well". W połowie grudnia iTunes wydał dyskografię The Complete Depeche Mode.

    Sounds of the Universe (2009)

    W lipcu 2007, podczas promocji drugiego solowego dzieła Gahana Hourglass, ogłoszono, że w 2008 Depeche Mode planuje nagranie kolejnego albumu. Album ukazał się 20 kwietnia 2009, był promowany singlem "Wrong", do którego teledysk wyreżyserował Patrick Daughters. Drugi to "Peace". Dwa ostatnie to "Perfect" (wydany 12 lipca tylko w USA) i "Hole To Feed / Fragile Tension" (wydany 7 grudnia). Wydany został także box set Sounds of the Universe Deluxe Edition Box Set zawierający wszystkie wydania z sesji albumu.

    Delta Machine (2013)

    Premiera Delta Machine odbyła się 26 marca 2013 roku. 1 lutego na serwisie Vevo oraz YouTube pojawił się teledysk do najnowszego singla zespołu pt. Heaven. Miesiące marzec i kwiecień to promocja płyty w kilku stacjach TV w USA oraz Europie . Oficjalnie zespół rozpoczął swoją światową trasę koncertową ''The Delta Machine Tour 2013/14'' występem we francuskim Nice, Palais Nikaia 4 maja 2013 roku, a zakończył 4 marca 2014 w hali Olimpiski w Moskwie. Koncert Depeche Mode w Polsce miał miejsce 25 lipca na Stadionie Narodowym w Warszawie,sprzedano ponad 53 tyś biletów. 24 lutego 2014 roku odbył się koncert grupy w Atlas Arenie w Łodzi, sprzedano ponad 15 tyś biletów.

    Wewnątrz zespołu

    Od początku istnienia grupy nad jej karierą czuwał producent, Daniel Miller. Mimo że Miller formalnie nigdy nie należał do zespołu, jego rola w rozwoju Depeche Mode jest jednak bardzo duża. Jego twórczy i organizacyjny wkład w pracę był znaczący zwłaszcza w początkowych latach.

    Po odejściu Clarke'a, lidera pierwotnego składu, grupa nie rozwiązała się i kontynuowała działanie. Prawdopodobnie wpłynęło na to niezdecydowanie muzyków i niechęć do podejmowania decyzji oraz właśnie zaangażowanie Daniela Millera, dla którego grupa była wcieleniem młodzieżowego elektronicznego popu, jaką sobie wymyślił, i której sukcesu się spodziewał. Grupa nie doczekała się kolejnego wyraźnego lidera i od tej pory istniała pod życzliwą opieką Millera jako zbitek indywidualności podejmujących wszelkie decyzje w sposób zbiorowy i demokratyczny.

    Grupa działa na specyficznych zasadach artystycznych, organizacyjnych i towarzyskich. Trzon Depeche Mode tworzą trzy osoby: Martin Gore, David Gahan i Andy Fletcher. Kompozytorem repertuaru grupy (i niekiedy wokalistą) jest Gore, jednak jako silny introwertyk nie stara się nią kierować. Z drugiej strony nawet jego solowe projekty i praca z innymi grupami nie odciągnęły go od pracy w zespole. Przeciwieństwem zamkniętego w sobie Gore'a jest wokalista Dave Gahan, ekstrawertyk i urodzony frontman. Tych dwóch członków grupy łączy osoba Andy'ego Fletchera, który ma wprawdzie najmniejszy wkład w muzyczny dorobek grupy, ale przyjaźni się ze skrytym Gorem i w naturalny sposób zapewnia jego komunikację z pozostałymi członkami ekipy. Dba także o sprawy czysto organizacyjne. Andrew Fletcher:

    Dave Gahan:

    Na płaszczyźnie artystycznej podstawą działalności Depeche Mode jest szczególne porozumienie między Gorem i Gahanem, dwoma twórczymi biegunami grupy, jednak pod względem towarzyskim ci dwaj nie są mocno związani, głównie z powodu zamkniętego usposobienia Gore'a.

    Grupa od początku prowadziła bujne życie rozrywkowe, któremu sprzyjała rosnąca popularność i częste trasy koncertowe, a także towarzystwo grup, które supportowały ich występy. Przez wiele lat udawało im się unikać zagrożeń płynących z nieustannego imprezowania, aż w końcu David Gahan popadł z tego powodu w poważne problemy życiowe, zdołał jednak wrócić do formy, a grupa pokonała kryzys wywołany jego uzależnieniami.

    Depeche Mode jako grupa elektroniczna często współpracowała z różnymi inżynierami dźwięku. Podobnie jak Miller nie byli oni nigdy członkami grupy, ale na równi z nimi wpływali na kształt i styl kolejnych albumów. To także ważny element tej nietypowej grupy muzycznej.

    Muzycy

    • Vince Clarke – od 1980 do 1981
    • Andrew Fletcher – od 1980
    • David Gahan – od 1980
    • Martin Lee Gore – od 1980
    • Alan Wilder – od grudnia 1982 do 1 czerwca 1995

    Współpracownicy

    • Daryl Bamonte
    • David Bascombe
    • Chris Carr
    • Dave Clayton
    • Anton Corbijn
    • Christian Eigner
    • Mark Ellis Flood
    • Peter Gordeno
    • Ben Hillier
    • Gareth Jones
    • Jonathan Kessler
    • Daniel Miller
    • Tim Simenon
    • Mark Stent Spike

    Subkultura

    Grupa ma wielu fanów na całym świecie, jak również w Polsce, gdzie tworzą oni dość charakterystyczną subkulturę. Nazywani są depeszowcami lub depeszami. Fani grupy spotykają się na organizowanych przez siebie zlotach fanów Depeche Mode oraz depotekach. Organizują się także w fanklubach.

    Zloty fanów w Polsce

    Impreza organizowana przez fanów Depeche Mode dla fanów Depeche Mode. Zloty takie odbywają się w różnych miastach w Polsce i na świecie. Ideą tych spotkań jest wspólna zabawa przy dźwiękach zespołu. Przy okazji tych spotkań spotykają się depesze z różnych zakątków kraju. Na zlotach fanów Depeche Mode często organizowane są wszelakiego rodzaju konkursy jak: Dave dancing (konkurs tańca) czy konkurs śpiewu. Liczba i rodzaj konkursów jest zależna od organizatora. Organizatorami takich zlotów są przeważnie fankluby Depeche Mode. Na zlotach organizowane są także koncerty zespołów grających muzykę pokrewną lub inspirowaną Depeche Mode. Na zlotach o północy zgromadzonym ludziom przygrywa Pimpf – instrumentalny utwór, przy którym fani biorą się za ręce i tworzą okrąg falując ramionami. Organizatorzy zlotów starają się dbać pod każdym względem o uczestnika takiej imprezy przygotowując wystrój lokalu oparty na symbolice zespołu bądź wyświetlając przez telebim materiały związane z Depeche Mode tzw. wizualizacje. Największe zloty w Polsce odbyły i odbywają się w: Warszawie, Bytomiu, Bielsku-Białej, Bydgoszczy, Chorzowie, Inowrocławiu, Katowicach, Łodzi, Pabianicach, Poznaniu, Sopocie, Toruniu, Wrocławiu, Zielonej Górze oraz Nowym Tomyślu. Historycznie pierwszy zlot fanów Depeche Mode w Polsce miał miejsce w Szczecinie i był zorganizowany przez fanklub "Sattelite" (pierwsza połowa lat 80 XX wieku). Drugi zlot i kilka kolejnych było zorganizowanych w Pabianicach przez pabianicki fanklub "Muzyka dla mas". Równie historycznym wydarzeniem był warszawski zlot, który odbył się pod patronatem Radia Wa-wa i Listy Przebojów Pr.3 Polskiego Radia, w 1992 roku w klubie Agon 501. Ci sami organizatorzy, aż do dziś prowadzą cykliczne imprezy z muzyką Depeche Mode w Warszawie pod nazwą My Secret Garden Party.

    Dyskografia

    • Speak & Spell (1981)
    • A Broken Frame (1982)
    • Construction Time Again (1983)
    • Some Great Reward (1984)
    • Black Celebration (1986)
    • Music for the Masses (1987)
    • Violator (1990)
    • Songs of Faith and Devotion (1993)
    • Ultra (1997)
    • Exciter (2001)
    • Playing the Angel (2005)
    • Sounds of the Universe (2009)
    • Delta Machine (2013)

    Bibliografia

    • Depeche Mode – Dave Thomas
    • 1990 – Strangers, The Photographs by Anton Corbijn – Anton Corbijn (wydawnictwo CPC – USA)
    • 1991 – Depeche Mode – Marek Sierocki (Polska Oficyna Wydawnicza BGW, Warszawa ISBN...)
    • 1994 – Depeche Mode, Some Great Reward – Dave Thompson (wydawnictwo St Martin's Press – USA)
    • 1995 – Depeche Mode, Some Great Reward – Dave Thompson (wydawnictwo Sidwich & Jackson – Wielka Brytania)
    • 1999
      • Depeche Mode – A Biography – Steve Malins (ISBN 8-211-99621-6, Wielka Brytania)
      • Depeche Mode – Die Biographie – Steve Malins (ISBN 3-85445-174-1, Niemcy)
    • Depeche Mode – CD Books
    • Depeche Mode – Jürgen Seibold (ISBN 3-8118-3066-X, Niemcy)
    • Depeche Mode – "Enjoy the Silence" – Manfred Gillig Degrave, Hans Derer (wydawnictwo Edel Company, Niemcy)
    • Depeche Mode – Gott, Sex & Liebe – Manfred Gillig Degrave, Hans Derer (ISBN 3-927801-72-0, wydawnictwo Edel Company, Niemcy)
    • 2000 – Depeche Mode – Some Bizarre Guys (ISBN 88-7226-593-2)
    • 2003 – Stripped: Depeche Mode – Jonathan Miller (wydawnictwo Omnibus Press, Wielka Brytania)
      • 2005 – Obnażeni, prawdziwa historia Depeche Mode – Jonathan Miller (ISBN 83-86365-43-9)
      • 2010 – Depeche Mode. Black Celebration – Steve Malins (wydanie IV, Wydawnictwo Kagra" ISBN 83-87598-94-1)
      • 2013 – Depeche Mode. Narodziny ikony – Simon Spence (wydanie I, Wydawnictwo Pascal" ISBN 978-83-7642-154-4)

    Linki zewnętrzne

    Tekst udostępniany na licencji Creative Commons: uznanie autorstwa, na tych samych warunkach, z możliwością obowiązywania dodatkowych ograniczeń. Zobacz szczegółowe informacje o warunkach korzystania.

fb custom audience
google remarketing

adform