Zjawy I Ludzie

Armia

  • Armia – polski zespół grający od 1984 r. punk rock i hardcore z wpływami innych gatunków (reggae, metal, rock symfoniczny, jazz-rock) z wokalistą Tomaszem Budzyńskim.

    Wymieniany jako jeden z czołowych zespołów sceny niezależnej lat 80. XX w. Na początku lat 90., na fali popularności mocniejszych odmian rocka, odniósł sukces również na szerszej scenie muzycznej, zwłaszcza dzięki wydaniu płyty Legenda. Od połowy lat 90. stracił na popularności, jednak nadal w niektórych opisach określany jest najoryginalniejszym zespołem polskiej sceny niezależnej. Ze względu na wolty stylistyczne, jak również odbiegający od typowego dla sceny rockowej i alternatywnej przekaz, wzbudza także kontrowersje. Od połowy lat 90. XX w. jeden z czołowych przedstawicieli polskiego rocka chrześcijańskiego, mimo że teksty o jawnie religijnym przekazie znajdują się jedynie w kilku utworach, a muzycy zespołu unikają takiej kategoryzacji.

    Zespół początkowo związany z Warszawą, następnie z Poznaniem i okolicami. Stworzyli go na przełomie lat 1984/1985 Robert Brylewski, Tomasz Budzyński i Sławomir Gołaszewski. Początkowo zespołem kierowali przede wszystkim dwaj pierwsi artyści, ale stosunkowo szybko rolę lidera przejął Budzyński, co zostało ugruntowane po odejściu Brylewskiego. Ostatecznie jedynie Budzyński jest członkiem zespołu nieprzerwanie od momentu powstania. Jest on również prezesem zarządu związanego z promocją zespołu stowarzyszenia Niewidzialna Armia powstałego w 2009 r. Odejście Brylewskiego, które zbiegło się z częściową zmianą stylu muzycznego i przekazu, w części środowiska fanów wywołało podział na zwolenników „starej” i „nowej Armii”. Muzycy Armii początkowo związani byli ze środowiskiem skupionym wokół zespołu Izrael, co następnie uległo pewnemu rozluźnieniu, jednak od czasu do czasu nadal powstają ich wspólne przedsięwzięcia. Część członków zespołu utworzyła supergrupę 2Tm2,3. Od początku XXI w. Budzyński okazjonalnie powołuje projekty muzyczne firmowane jako projekty solowe lub z odrębną nazwą Trupia Czaszka, w których zwykle biorą udział różni muzycy Armii. Poza wokalistą skład zespołu jest dość zmienny. W ciągu ponad ćwierćwiecza historii weszło weń dwadzieścia kilkoro muzyków, część z przerwami lub powracając na jednostkowe wydarzenia, a kolejni współpracowali z nim okazjonalnie lub bardziej trwale. Wśród nich są zarówno muzycy związani ze sceną punkową (np. Paweł Piotrowski – Dezerter) lub metalową (np. Dariusz Popowicz – Acid Drinkers), jak i pop-rockową (np. Michał Grymuza – muzyk sesyjny różnych projektów), większość zaś ze sceną rockową (np. Paweł Klimczak – Lombard) i alternatywną (Piotr Żyżelewicz – Voo Voo, Krzysztof Banasik – Kult, Dariusz Malejonek – Houk). Muzycy sekcji rytmicznej Armii utworzyli (opuszczając niedługo potem macierzysty zespół) trzon zespołu Luxtorpeda. Robert Brylewski po opuszczeniu zespołu kontynuował pracę w swoich dotychczasowych grupach (Brygada Kryzys, Izrael) oraz współtworzył liczne projekty efemeryczne. Od końca lat 90. rzadko występuje na specjalnych koncertach Armii, wziął natomiast udział w tworzeniu płyty Freak. W Armii przez kilka lat na perkusji grała kobieta – Beata Polak, co jest stosunkowo rzadko spotykane.

    Charakterystyczne dla muzyki zespołu jest wykorzystanie instrumentów wychodzących poza tradycyjnie stosowane w rocku, zwłaszcza instrumentów dętych, a przede wszystkim waltorni, na której grał Krzysztof Banasik „Banan”, a następnie Jakub Bartoszewski. Dla urozmaicenia w niektórych piosenkach zespół stosował dodatkowo instrumenty klawiszowe, a rzadziej też takie jak: okaryna, skrzypce, saksofon, wiolonczela czy flet. Równie charakterystyczne są poetyckie teksty, najczęściej autorstwa Budzyńskiego. Cechuje je przekaz wykraczający poza typowy dla punka publicystyczny komentarz rzeczywistości, bardzo często odwołujący się do mistyki i nawiązujący do kultury powszechnej. Początkowo była to mistyka szeroko rozumianego New Age'u, co następnie zostało zawężone do chrześcijaństwa, od pewnego zaś momentu teksty są poetyckim odzwierciedleniem bardziej osobistych, niekoniecznie jawnie religijnych, refleksji Budzyńskiego.

    Nazwa

    Nazwa Armia wpisuje się w stylistykę polskiego punka, gdzie częste są nazwy zawierające jedno dość krótkie dwu- lub trzysylabowe słowo i częste jest wykorzystanie głoski .

    Zespół czasem posługuje się logo będącym stylizowanym zapisem nazwy zespołu. Tusz, którym na kliszy Budzyński napisał ARMIA, projektując okładkę singla Aguirre, po wyschnięciu popękał w nieregularny sposób, dając specyficzny efekt graficzny.

    Historia

    Lata 80.

    Zespół założyli Tomasz Budzyński, który właśnie opuścił Siekierę oraz dwaj muzycy Izraela – Robert Brylewski i Sławomir Gołaszewski. Za moment i miejsce powstania przyjmuje się ich spotkanie w klubie „Hybrydy” w listopadzie 1984 roku, podczas gdy pierwsza próba odbyła się w tym miejscu 5 grudnia 1984 roku.

    Zespół dał pierwszy koncert w Hybrydach w czerwcu 1985 roku.

    Po nagraniu kaset demo i pojawieniu się na bootlegach, Armia pierwsze profesjonalne nagrania wykonała jesienią 1985 roku na wydaną w następnym roku składankę Jak punk to punk.

    Lata 90. do odejścia Brylewskiego

    Następne dzieło grupy, Legenda, która ukazała się w czerwcu 1991 roku, postawiło artystów w czołówce polskich twórców muzyki nie tylko punkowej, ale w ogóle rockowej.

    Wyjątkową pozycję Legendy odzwierciedla również poświęcenie jej (zwłaszcza tekstom) kilku artykułów kulturoznawczych wykraczających poza ramy recenzji. Jednym z nich jest artykuł Jerzego Prokopiuka, który rozpatruje tę płytę jako dzieło gnostyckie, zwracając uwagę na różne szczegóły koncepcyjne potwierdzające zasadność takiego podejścia.

    W tym czasie zmienił się nieco obraz sceniczny i środowisko zespołu. Zespół po raz kolejny wystąpił w Jarocinie i często dawał koncerty w warszawskim klubie Fugazi, a Złota Skała przeniosła się do klubu „Remont”.

    Okres ten był z jednej strony ukoronowaniem etapu, w którym w przekazie zespołu dominowała filozofia New Age, a koncerty przybierały charakter mistyczny, z drugiej był początkiem etapu, w którym Budzyński zaczął doświadczać objawień ściśle chrześcijańskich i deklarować to publicznie w czasie koncertów.

    Lata 90. po odejściu Brylewskiego

    W tym okresie w zespole miały miejsce zmiany personalne. Maleo skupił się na grze w Houku i zastąpił go basista Dezertera Paweł Piotrowski. Ze względu na coraz trudniejsze porozumienie między członkami zespołu po kilku miesiącach odszedł Robert Brylewski, a nowym gitarzystą został Michał Grymuza.

    W tym okresie, od połowy lat 90. XX w., popularność zespołu zmalała, w znacznej mierze ze względu na ogólne trendy w kulturze popularnej i przemyśle muzycznym.

    We wrześniu 1998 r. Armia i Acid Drinkers dały kilka koncertów dla Polonii w Nowym Jorku, co było pierwszym wyjazdem zespołu do Stanów Zjednoczonych. W tym okresie Stopa coraz więcej czasu poświęcał grze w Voo Voo, przez co zastępowała go Beata Kozak. Wkrótce po powrocie z USA z zespołu odszedł Piotrowski. W związku z tym następną płytę, Drogę nagrał już nowy skład z Beatą Kozak i Krzysztofem Kmiecikiem (grywającym wówczas czasem w 2Tm2,3). Płyta ta była pod względem muzycznym mniej spójna niż poprzednie. Z jednej strony zespół nagrał prawie heavymetalowy utwór Adwent (cover piosenki Dead Can Dance), a z drugiej wiele łagodniejszych piosenek, utrzymanych w sentymentalnym nastroju. Nawiązywały one do wspomnień Budzyńskiego z dzieciństwa. Pewną lekkość płyty podkreśliło to, że zespół ponadto zerwał z tradycją surowych czarno-białej oprawy graficznej wydawnictw, umieszczając na okładce reprodukcję portretu uśmiechniętego pilota z pudełka herbaty na czerwonym tle. Ta zmiana z tekstów wizyjnych na teksty utrzymane w stylistyce realizmu magicznego była przełomem w stylistyce twórczości Budzyńskiego, jednak spotkała się z chłodnym przyjęciem części fanów.

    Jednak żaden z tych trzech albumów nie zdobył zbyt dużej popularności wśród zwolenników polskiego rocka. Nie ulegając opiniom publiczności, Budzyński chciał przekazywać treści, które uważał za ważne. Zespół zdecydował się na wysłuchanie odbiorców w roku 1999, przeprowadzając ankietę popularności swoich piosenek. Wyłoniono w ten sposób piosenki, które były powszechnie uznawane za najlepsze. Odegrano je na 3 koncertach i uwieczniono na dwupłytowym albumie Soul Side Story.

    XXI wiek

    W roku 2001 i 2002 Budzyński z Banasikiem nagrali neofolkową płytę Taniec szkieletów firmowaną jako album solowego projektu tego pierwszego. W nagraniu brał udział również trzeci członek Armii, Paweł Klimczak, ale ostatecznie nie wykorzystano jego nagrań. Od tego czasu zdarza się, że Budzyński wraz z częścią Armii daje koncerty solowego projektu. Tekstowo jest pewną kontynuacją Drogi, z jeszcze silniejszymi nawiązaniami do biografii Budzyńskiego.

    W 2003 roku grupa stworzyła album Pocałunek mongolskiego księcia, na którym gitara brzmi melodyjniej niż na poprzednich płytach. Teksty przepełnione są smutkiem i melancholią, przedstawiają m.in. upadek podstawowych wartości na świecie. Nagranie miało miejsce w studiu Wojciecha Czerna OBUH w Rogalowie. Za realizację odpowiedzialny był Jacek Chraplak. Budzyński, nie będąc zadowolony z ostatecznego miksu, próbował jeszcze wykonać nową jego wersję, co przyniosło tylko częściowo oczekiwany skutek. Płytę wydała firma Pomaton EMI, co wiązało się z pewną, niezbyt aktywną, promocją w mediach (zrealizowano teledyski do Zjaw i ludzi oraz Ukrytej miłości).

    W latach 2003-2006 nastąpił rozkwit wydarzeń związanych z otoczeniem zespołu. Na Ogólnopolskim Forum Muzycznym założono forum internetowe fanów Armii związane z nieoficjalną witryną internetową zespołu (www.armia.kdm.pl), które pod koniec 2004 usamodzielniło się, przybierając nazwę „Ultima Thule” oraz stając się oficjalnym forum zespołu. Stało się to możliwe po zarejestrowaniu się na nim Budzyńskiego (początkowo incognito, pod nickiem Elrond).

    W 2003 roku w ramach promocji książki Mikołaja Lizuta „Punk Rock Later” zawierającej wywiady z muzykami punkowymi rozpoczynającymi kariery jeszcze w czasach PRL, w tym z Budzyńskim i Brylewskim, Armia zagrała dwa koncerty.

    Wcześniej, na początku 2005 roku, ukazała się płyta Ultima Thule, która przynosi z jednej strony powrót do ostrego, agresywnego brzmienia, z drugiej zawiera suitę bliższą stylistycznie rockowi psychodelicznemu. Znaczący udział w kompozycjach miał Paweł Klimczak, ale utwór tytułowy składał się z części komponowanych przez różnych muzyków zespołu. Na okładce znalazły się obrazy Giorgia de Chirico, których nastrój ma według Budzyńskiego podkreślać nastrój osamotnienia i melancholii z tekstów. Płytę tę nagrano jesienią i zimą 2004 roku w studiach Małym Roberta Friedriecha i studiu CRS nowego perkusisty.

    W 2008 r. zespół wziął udział w nagraniu płyty składankowej Gajcy! związanej z upamiętnieniem kolejnej rocznicy powstania warszawskiego, przy okazji nagrywając własne wersje kilku piosenek powstańczych. Wziął też udział w koncertach organizowanych przez Muzeum Powstania Warszawskiego.

    W 2009 ukazały się kolejne albumy – Der Prozess oraz Freak. Pierwszy z nich nagrano dość szybko, gdyż Budzyński zadecydował, że wersja demonstracyjna będzie wersją ostateczną.

    W 2009 r. Tomasz Budzyński założył stowarzyszenie Niewidzialna Armia.

    Klasyfikacja gatunkowa i odbiór

    Styl muzyczny

    Mimo dość zgodnego uznania, że Armia jest zespołem związanym z punkiem, jednoznaczne zaklasyfikowanie Armii do jednego gatunku nie jest możliwe. Na samym początku zespół zakładał granie bez popisowych rockowych solówek.

    Równolegle do rozwoju muzycznego następował rozwój wokalny. Budzyński po opuszczeniu Siekiery śpiewał w sposób określany jako dziki. Na styl i technikę śpiewu zwrócił uwagę dopiero od czasu Legendy.

    Odbiór

    Armia tworzona przez Brylewskiego, jednego z prekursorów polskiej sceny reggae i punk oraz Budzyńskiego, owianego sławą gwiazdy festiwalu w Jarocinie, szybko zdobyła uznanie w środowisku punkowym. Wymieniana jest jako jedna z głównych grup muzycznych tego nurtu lat 80. obok Dezertera, Brygady Kryzys, Izraela, Siekiery czy KSU, a także szerzej ujmowanej sceny rocka alternatywnego, obok T.Love czy Kultu.

    Zmiany stylistyczne powodowały kontrowersje wśród fanów, poczynając od roku 1987, kiedy w zespole pojawił się waltornista, Brylewski zaczął wprowadzać elementy psychodeliczne do gry gitary, a w repertuarze zaczęły się pojawiać utwory o bardziej skomplikowanej strukturze.

    Mimo sceptycznego podejścia muzyków Armii do pojęcia rock chrześcijański, Armia uważana jest za prekursora i jednego z najważniejszych jego przedstawicieli w Polsce.

    Forum internetowe

    Zespół nie ma oficjalnego fanklubu. Głównym ośrodkiem skupiającym fanów jest forum internetowe. Po kilku krótko działających forach internetowych zakładanych na przełomie wieków, jako główne ustabilizowało się forum założone na Ogólnopolskim Forum Muzycznym w 2003 r. Po pewnym czasie serwis został włączony do portalu gery.pl. Pod koniec 2004 r. forum odłączyło się od struktur gery.pl i przyjęło nazwę „Ultima Thule”. To forum zyskało status oficjalnego forum internetowego zespołu. Udzielają się na nim również muzycy Armii, zwłaszcza Budzyński (jako Elrond). Oprócz forum internetowego i witryny internetowej zespół ma profile na kilku serwisach społecznościowych (Facebook, Myspace).

    Covery i inspiracje

    Poszczególne utwory Armii są wykorzystywane jako covery przez różne zespoły. Specyficzną formę przybierają covery wykonywane przez zespół The Soundrops – są one utrzymane w konwencji folk rockowej i wykonane w języku angielskim.

    Do inspiracji Armią przyznają się m.in. zespoły takie jak Będzie Dobrze.

    Armia w 1989 r. zaprosiła do występu na festiwalu w Jarocinie zespół Renaty Przemyk. Wydarzenie to jest uznawane przez Przemyk za kluczowe dla rozwoju jej kariery.

    Teksty i inspiracje artystyczne

    W odróżnieniu od typowej dla muzyki punkowej publicystycznej stylistyki o bezpośrednim przekazie, teksty Armii mają charakter poetycki. Przekaz w założeniu nie ma być społeczny, lecz – zgodnie z deklaracjami Budzyńskiego – duchowy. Autorem większości tekstów jest Tomasz Budzyński. Niektóre są inspirowane twórczością innych artystów – od luźnej inspiracji, przez wplatanie cytatów, po stosowanie tekstów w całości cudzego autorstwa.

    W tekstach Budzyńskiego, zwłaszcza na Duchu pojawiają się neologizmy brzmieniowe, jak np. jedźłemłe.

    Teksty Armii najczęściej są pisane przez Budzyńskiego do już gotowej muzyki. Ponadto uważa on, że teksty piosenek, mimo że poetyckie, mają odmienny charakter od typowej poezji, więc powinny być odbierane tylko razem z muzyką. Z drugiej jednak strony, Budzyński jest również autorem wierszy, do których nie powstała muzyka. Budzyński projektuje również okładki płyt Armii (z wyjątkiem tworzonych w seriach wydawniczych), czasem umieszczając na nich własne obrazy.

    Tomasz Budzyński podchodzi do wielu płyt konceptualnie, dzięki czemu płyty takie jak np. Legenda charakteryzuje duża spójność, a układ piosenek jest jednym z istotnych elementów konstrukcji.

    J.R.R.Tolkien, fantasy

    Twórczość Tolkiena miała wpływ na powstawanie tekstów Budzyńskiego od początków Armii takich, jak m.in. Jeżeli, Saluto czy Jestem drzewo jestem ptak, jak również Niewidzialna Armia.

    Do pewnego stopnia z inspiracją tą wiązały się, zwłaszcza w początkowym okresie istnienia zespołu, inne motywy – rycerskie, indiańskie czy nawiązujące do ekologii głębokiej.

    Wydarzenia historyczne

    Dalszym nawiązaniem do tradycji rycerskich są odwołania do historii Polski. Piosenka Jeszcze raz, jeszcze dziś jest inspirowana sojuszem polsko-litewskim z bitwy pod Grunwaldem (poza nawiązaniem tekstowym jest nawiązanie muzyczne do Bogurodzicy, które ponadto ze względu na użyty instrument koresponduje z frazą złoty róg, co jest ukłonem wobec powstałej w podobnych okolicznościach Roty.

    Gnoza

    Pewną kontynuacją inspiracji Tolkienowskich była fascynacja ezoteryką i gnozą, zwłaszcza Jungowską. Duży wpływ na to miały kontakty Gołaszewskiego z Jerzym Prokopiukiem. Pod wpływem w tym duchu odczytanych Podróży na wschód Hermanna Hessego i Królestwa bezprzestrzennego Brunona Gantza powstał tekst Podróży na wschód.

    Samuel Beckett

    Silny wpływ na twórczość Budzyńskiego miały dzieła Samuela Becketta, które trafiły na okres gnostycki, którego teksty są oparte na tekstach zebranych przez Antoniego Liberę w Pismach prozą, bądź w postaci cytatów włączanych w tekst, bądź jako całe fragmenty opowiadań, a postać Godota przywołana jest na płycie Duch.

    Biblia i chrześcijaństwo

    Elementy biblijne w twórczości Armii pojawiają się od samego początku jej istnienia. Początkowo miało to charakter wplatania biblijnych motywów jako metafor bez jednoznacznej religijnej deklaracji.

    Niektóre teksty Budzyński uważa za rodzaj modlitwy.

    Polskie baśnie i kreskówki

    Oprócz światowej literatury fantasy, na twórczość Budzyńskiego i Armii wpływ ma również polska literatura i kinematografia dziecięca. W kilku utworach pojawiają się postacie z cyklu Bromba i inni Macieja Wojtyszki, co ma podkreślać nostalgiczny charakter tekstów nawiązujących do przemijającego świata, w którym wychowywał się Budzyński.

    Biografia Budzyńskiego

    Elementy literatury dziecięcej wiążą się z inspiracją samym życiem Budzyńskiego, zwłaszcza z jego dzieciństwem.

    Inne inspiracje

    Wojny bez łez inspirowane są utworem Games Without Frontiers Petera Gabriela.

    Przekaz

    Z tekstami utworów Armii wiąże się niesiony przez nie przekaz. Początkowo dość duży wpływ miały New Age'owe poglądy Gołaszewskiego, które oddziaływały również na pozostałych założycieli zespołu, zwłaszcza Budzyńskiego.

    Na początku lat 90. muzycy na koncertach zwykli prowokować przychodzących na koncerty antysemickich skinheadów, choć zdarzało im się również reagować na przemoc ze strony bliższych im ideologicznie punków Stowarzyszenia Nigdy Więcej.

    Przekaz Armii zgodnie z deklaracjami Budzyńskiego nie jest wsparciem dla żadnej partii politycznej, choć na okładkach płyt pojawiały się pozdrowienia np. dla Ligi Republikańskiej.

    Wizerunek sceniczny

    Dla Armii tworzonej przez osoby o wyraźnej koncepcji artystycznej charakterystyczne jest wiązanie brzmienia muzycznego, przekazu tekstowego i wizerunku scenicznego. Brylewski od początku unikał uniformizacji charakterystycznej dla ówczesnej sceny punkowej, wyrażanej m.in. przez czarny ubiór, a później w całości opartych na muzyce zespołu spektaklach związanych z Legendą i Triodante.

    Same koncerty Armii nierzadko mają charakter spektaklu.

    Istotnym elementem występów Armii jest scenografia. Ponieważ Budzyński jest malarzem, zwykle to on jest jej autorem.

    Muzycy

    Obecny skład zespołu

    • Tomasz Budzyński (Tom Bombadil, Budzy) – śpiew, sporadycznie gitara akustyczna (od 1984)
    • Jakub Bartoszewski – waltornia, instrumenty klawiszowe (od 2002)
    • Rafał Giec (Frantz) – gitara
    • Dariusz Budkiewicz (od 2014)
    • Przemek Pacan – perkusja (od 2013)

    Byli członkowie

    • Sławomir Gołaszewski (Merlin) – klarnet (1984-1987)
    • Tomasz Żmijewski (Żwirek) – gitara basowa (1984-1988)
    • Aleksander Dziki (Alik) – gitara basowa (1985-1989)
    • Krzysztof Banasik (Banan) – waltornia (1987–2009, z przerwami, sporadycznie występował również później)
    • Dariusz Malejonek (Maleo) – gitara basowa (1990-1993)
    • Krzysztof Kmiecik (Dr Kmieta) – gitara basowa (1998–2011)
    • Janusz Rołt (Grzmot) – perkusja (1984–1986)
    • Piotr Żyżelewicz (Stopa) – perkusja (1985, 1989–1998, 2011)
    • Beata Polak – perkusja (1998–2002)
    • Tomasz Kożuchowski (Gogo, Szulc) – perkusja (1986–1989)
    • Maciej Głuchowski (Ślepy) – perkusja (2003-2006)
    • Tomasz Krzyżaniak (Krzyżyk) – perkusja (2006–2011)
    • Robert Brylewski (Afa, Bryl, Robin Goldrocker) – gitara (1984-1993)
    • Michał Grymuza – gitara (1994-1995)
    • Darek Popowicz (Popkorn) – gitara (1995–2005)
    • Paweł Klimczak – gitara (1999–2010)
    • Daniel Karpiński (Karpiu) – perkusja (2011–2012)
    • Paweł Piotrowski (Pablo) – gitara basowa (1993 - 1998, 2011-2014).

    Współpracownicy

    Skład zespołu jest dość zmienny. Często, zwłaszcza na koncertach specjalnych, np. jubileuszowych, występują byli członkowie. Na potrzeby nagrania poszczególnych płyt lub na koncerty zapraszani są też artyści gościnni.

    Do współpracowników należeli w różnym okresie:

    • Wojcek Czern (syntezator Mooga, przy okazji płyty Pocałunek mongolskiego księcia)
    • Robert Drężek (gitara)
    • Robert Friedrich
    • Łukasz Kluczniak (saksofon, przy okazji płyty Freak)
    • Wojciech Konikiewicz (instrumenty klawiszowe, przy okazji płyty Armia)
    • Angelika Korszyńska-Górny (wokal, pianino, przy okazji płyty Duch)
    • Anna Landowska (flet, przy okazji płyty Legenda)
    • Karol Nowacki (instrumenty klawiszowe, akordeon, przy okazji płyt Freak i Podróż na Wschód)
    • Gerard Nowak (wokal, przy okazji płyt Pocałunek mongolskiego księcia, Freak, Podróż na Wschód)
    • Marcin Pospieszalski (skrzypce, kontrabas, przy okazji płyty Duch)
    • Marek Pospieszalski (saksofon, przy okazji płyty Freak)
    • Piotr Subotkiewicz (flet, przy okazji płyty Armia)
    • Magda Szwarc (wiolonczela, przy okazji płyty Triodante)
    • Remigiusz Szeller (didgeridoo, przy okazji płyty Triodante)
    • Alina Wawrzynek (skrzypce, przy okazji płyty Soul Side Story)
    • Tomasz Żmijewski (gitara basowa, przy okazji płyty Armia)
    • Jan Żyżelewicz (gitara, przy okazji płyty Legenda)

    Dyskografia

    Ze względu na długą historię zespołu, wszystkie albumy wydane w XX w. doczekały się reedycji, niektóre kilkukrotnie. Reedycje nieraz różnią się między sobą wersjami miksu, zestawem utworów bonusowych czy szczegółami graficznymi okładki. Również dwie płyty wydane w 2009 r. (Der Prozess i Freak) wydano ponownie jako zestaw dwupłytowy. Albumy wydane w latach 80. i na początku lat 90. XX w. wydano na płytach gramofonowych, następne na płytach kompaktowych, choć niektóre reedycje wydano w limitowanej, kolekcjonerskiej wersji winylowej. Albumy wydane w XX w. miały również wersje na kasetach magnetofonowych, czasem o mniejszej liczbie utworów. W trzecim obiegu funkcjonowały również wydania nieoficjalne, zarówno koncertowe bootlegi, jak i wydania pirackie.

    Single

    Notowane utwory

    Kompilacje różnych wykonawców

    Opracowano na podstawie materiału źródłowego.

    Teledyski

    Na jednej z reedycji Triodante w roli teledysków znalazły się fragmenty spektaklu Triodante. Podobnie traktowane są fragmenty filmu Podróż na Wschód.

    Bibliografia

    • Robert Brylewski, Rafał Księżyk: Kryzys w Babilonie. Autobiografia. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 2012, s. 581. ISBN 9788308049075.
    • Tomasz Budzyński: Soul Side Story. Poznań: In Rock, 2011, s. 432. ISBN 978-83-60157-64-0.

    Linki zewnętrzne

    Tekst udostępniany na licencji Creative Commons: uznanie autorstwa, na tych samych warunkach, z możliwością obowiązywania dodatkowych ograniczeń. Zobacz szczegółowe informacje o warunkach korzystania.

fb custom audience

adform