Bob Marley

  • Bob Marley, właśc. Robert Nesta Marley (ur. 6 lutego 1945 w Nine Mile, zm. 11 maja 1981 w Miami) – jamajski wokalista, wykonawca muzyki reggae, zaś na początkowym etapie kariery – ska i rocksteady; współzałożyciel, główny wokalista i gitarzysta rytmiczny grupy The Wailers.

    Osobie i twórczości Marleya przypisuje się ogólnoświatową popularyzację muzyki reggae, ruchu Rastafari oraz idei panafrykanizmu w latach siedemdziesiątych. Wydana przez Island Records pośmiertna kompilacja jego największych przebojów pt. Legend pozostaje do dziś najlepiej sprzedającą się płytą reggae wszech czasów.

    Biografia

    Dzieciństwo i młodość

    Urodził się 6 lutego 1945 roku we wsi Nine Mile w regionie Saint Ann jako Nesta Robert Marley.

    Para wzięła ślub, gdy Cedella była w drugim miesiącu ciąży z Bobem.

    Robert Nesta otrzymał pierwsze imię po bracie kapitana Marleya.

    Gdy Nesta skończył 4 lata, namówił matkę, by zapisała go o rok wcześniej do pobliskiej wiejskiej szkoły podstawowej w Stepney.

    Na miejscu odebrał go ojciec, którego spotkał wówczas po raz pierwszy.

    Nesta powrócił do szkoły w Stepney i kilka kolejnych lat życia spędził pomagając w gospodarstwie Omeriasza.

    W roku 1959 do Anglii wyjechał jeden ze starszych braci Cedelli, Solomon Malcolm, pozostawiając siostrze długo obiecywaną kwaterę na osiedlu rządowym przy Second Street 19, w największych slumsach stolicy – Trenchtown.

    Początki kariery

    Mieszkając przy Second Street, Nesta i Bunny po raz pierwszy zetknęli się z zagraniczną muzyką rozrywkową; ich sąsiad, mechanik samochodowy, zawiesił zakupiony w Miami tranzystorowy radioodbiornik Sylvania na sznurze do bielizny na wspólnym podwórzu.

    Zachęcony powodzeniem swojego starszego kolegi ze spawalni, Desmonda Dekkera, który przy producenckiej pomocy Counta Boysiego zarejestrował swoje pierwsze nagranie w Federal, na początku 1962 roku Nesta udał się do siedziby studia przy Marcus Garvey Drive.

    Obydwa te utwory, wydane przez Konga jako singel nakładem własnego labelu Beverley's Records, utrzymane były w niezwykle popularnej na początku lat sześćdziesiątych na Jamajce konwencji muzyki ska.

    The Wailers (1963–1973)

    Chcąc wcielić swoje ambitne plany w życie, Marley zaczął uczęszczać na organizowane przez Joego Higgsa darmowe warsztaty muzyczne dla początkujących wokalistów.

    Wkrótce po uzyskaniu przez Jamajkę niepodległości w sierpniu 1962 roku, Clement "Sir Coxsone" Dodd otworzył swoje własne studio nagraniowe, znane odtąd jako Studio One.

    Na debiutancki singel grupy Sir Coxsone wybrał "Simmer Down", wydając go pod koniec 1963 roku w nakładzie 300 sztuk.

    Z czasem, dzięki sile charakteru, jak również szczególnym względom jakimi darzył go Dodd po sukcesie "Simmer Down", Marley wyrósł na niekwestionowanego lidera formacji.

    Drugą ważną przyczyną wyjazdu Marleya do Stanów Zjednoczonych była chęć uniezależnienia się od Sir Coxsone'a, który narzucał Wailersom swoją wizję twórczości artystycznej, ukierunkowaną na jak największy przychód ze sprzedaży singli.

    W czasie kilkumiesięcznej nieobecności Marleya The Wailers kontynuowali nagrywanie singli dla Dodda.

    Z powodu pośpiesznego wyjazdu z USA, Marleyowi nie udało się zebrać wystarczającej ilości pieniędzy do zapewnienia sobie niezależności na rynku muzycznym.

    Jesienią 1967 roku Marley zdecydował się powrócić z rodziną do Kingston, gdzie pomieszkiwali tymczasowo u krewnych i znajomych.

    Zrujnowana reputacja Wailersów sprawiła, że jedynym producentem, jaki chciał podjąć się wydania nowego materiału zespołu, okazał się być Leslie Kong – ten, który swego czasu oszukał początkującego Marleya, odmawiając mu zapłaty za kilka nagrań.

    Mniej więcej w tym samym czasie Studio One opuścił także pracujący dla Dodda producent i kierownik Coxsonowskiego sound systemu Downbeat, Lee "Scratch" Perry, cieszący się złą sławą nieprzewidywalnego człowieka bez zahamowań i awanturnika (odchodząc, wydał dwa mściwe single pod adresem byłego pracodawcy; oba stały się bestsellerami).

    Kierując dalszą karierą The Wailers, Perry ukierunkował brzmienie zespołu w stronę reggae, stawiając na ostre brzmienie gitary rytmicznej, perkusyjny one-drop style i dominujący bas, całkowicie natomiast rezygnując z sekcji dętej.

    Chcąc zmienić ten stan rzeczy, w międzyczasie Marley podpisał kontrakt z wytwórnią JAD Records, należącą do amerykańskiego wokalisty Johnny'ego Nasha, producenta Arthura Jenkinsa oraz menedżera Danny'ego Simsa (umożliwiła mu to bliska znajomość z Nashem).

    Album ten, wydany w lipcu 1972 roku pt. I Can See Clearly Now, został znakomicie przyjęty w USA; znalazły się na nim trzy kompozycje Marleya: "Comma Comma", "Guava Jelly" oraz "Stir It Up".

    Dzięki uzyskanym w ten sposób pieniądzom Wailersi powrócili do Kingston, gdzie natychmiast wynajęli czas studyjny w Dynamic Sounds Studio i pod kierunkiem Marleya zabrali się do pracy nad materiałem na płytę dla Island.

    Zarobione dzięki współpracy z Blackwellem pieniądze pozwoliły Marleyowi na otwarcie przy King Street 127 w Kingston własnej wytwórni muzycznej, nazwanej od jego pseudonimu Tuff Gong; od tej pory wydawał jej nakładem własne produkcje na Jamajce.

    Marley spędzał coraz więcej czasu w nowej kingstońskiej rezydencji Blackwella przy Hope Road 56, zwanej Island House; w końcu wprowadził się tam na stałe, przenosząc tam również siedzibę swojej wytwórni.

    Bob Marley & The Wailers (1974–1981)

    Niezrażony odejściem dwójki przyjaciół i współzałożycieli zespołu, Marley zorganizował go na nowo, tym razem już oficjalnie pod nazwą Bob Marley & The Wailers.

    4 października 1975 roku Don Taylor, nowy menedżer Marleya i zespołu z ramienia Island, zorganizował na Stadionie Narodowym w Kingston wspólny koncert charytatywny The Wailers i Steviego Wondera, amerykańskiej gwiazdy muzyki pop.

    Zimą 1976 roku Marley zgodził się poprowadzić organizowany przez ministerstwo kultury darmowy koncert Smile Jamaica, zaplanowany na 5 grudnia.

    Wszyscy ranni zostali natychmiast przewiezieni do miejskiego szpitala uniwersyteckiego; Taylor i Griffith pozostali w szpitalu w stanie krytycznym, natomiast Marley po opatrzeniu ramienia został wypisany i pod zorganizowaną przez premiera eskortą policyjną wywieziony poza miasto, gdzie urządzono dla niego kryjówkę w Górach Błękitnych.

    Trzy dni po koncercie Marley w tajemnicy udał się na kilkumiesięczną rekonwalescencję do USA, gdzie poświęcił więcej czasu rodzinie.

    Wiosną 1978 roku ukazała się dziesiąta już płyta Marleya i The Wailers pt. Kaya, tym razem niemal w całości poświęcona tematyce miłosnej.

    Październik 1979 przyniósł ukazanie się kolejnej płyty – Survival; stanowiła ona pierwszą część planowanej przez Marleya muzycznej trylogii.

    Ostatnie miesiące życia i śmierć

    W maju 1977 roku w Paryżu, w ramach europejskiej części trasy Exodus Tour, Marley wziął udział w towarzyskim meczu piłki nożnej z członkami narodowej kadry Francji.

    20 września 1980 roku Marley zasłabł podczas porannego joggingu w nowojorskim Central Parku; pomocy udzielił mu biegnący razem z nim przyjaciel, Alan "Skilly" Cole.

    Gdy po dwóch dniach pobytu wiadomość o jego leczeniu wyciekła do mediów, Marley natychmiast wypisał się ze szpitala, choć nowojorscy lekarze już wtedy stwierdzili u niego przerzuty nowotworowe do wątroby, płuc i mózgu.

    Kontrowersyjna terapia niemieckiego lekarza zdołała utrzymać Marleya przy życiu o ponad pół roku dłużej niż przewidywały wcześniejsze najbardziej optymistyczne rokowania.

    20 maja otwartą trumnę z ciałem wokalisty wystawiono na widok publiczny na Stadionie Narodowym w Kingston; ostatni hołd oddało mu wówczas około 100 tysięcy ludzi.

    Spuścizna

    W maju 1983 roku, niemal dokładnie dwa lata po śmierci wokalisty, nakładem Island ukazał się ostatni album studyjny Marleya i The Wailers, zatytułowany Confrontation.

    Choć Marley nie pozostawił żadnego testamentu, jego ostatnim życzeniem było, aby po jego śmierci wszystkie prawa autorskie do jego utworów zostały odzyskane i przekazane rodzinie.

    Po śmierci Marleya ukazało się o jego osobie kilka filmów biograficznych i dokumentalnych, m.in.: Bob Marley and the Wailers: The Bob Marley Story (1986).

    Poglądy religijne i polityczne

    Marley a Ruch Rastafari

    Popularność Marleya na całym świecie przyczyniła się do rozpropagowania wyznawanych przez niego idei religijnego ruchu Rastafari, uprzednio niemal zupełnie nieznanego poza Jamajką.

    Prawdopodobnie Marley zainteresował się głębiej ruchem Rastafari za pośrednictwem żony; podobnie jak wielu innych Jamajczyków, Rita została rastafarianką będąc pod wrażeniem wizyty cesarza Etiopii Haile Selassiego w Kingston w kwietniu 1966 roku.

    Na początku lat siedemdziesiątych Marley znalazł się pod wpływem nowo powstałego odłamu ruchu Rastafari – Dwunastu Plemion Izraela – założonego przez charyzmatycznego wizjonera Vernona "Proroka Gada" Carringtona.

    Marley nieodłącznie nosił na środkowym palcu lewej dłoni złoty pierścień z czarnym kamieniem szlachetnym i wygrawerowanym wizerunkiem Lwa Judy, należący niegdyś prawdopodobnie do Haile Selassiego.

    4 listopada 1980 roku śmiertelnie chory Marley przyjął chrzest w Etiopskim Kościele Ortodoksyjnym.

    Stosunek do marihuany

    Podobnie jak większość rastamanów, Marley był zwolennikiem używania marihuany (ganji) jako sakramentu.

    Przebywając w Londynie w roku 1977 Marley był dwukrotnie notowany i karany grzywną w wysokości 50 funtów właśnie za posiadanie marihuany.

    Rola w polityce

    Niezwykła popularność Marleya na Jamajce sprawiała, że tamtejsi politycy prześcigali się w wykorzystywaniu jego wizerunku dla swoich doraźnych celów politycznych, niejednokrotnie nawet bez wiedzy samego muzyka. Choć w tekstach niektórych utworów można doszukiwać się lewicowych sympatii Marleya, on sam zawsze stanowczo podkreślał apolityczność swojej twórczości:

    Rodzina

    Bob Marley i Alpharita "Rita" Anderson (początkująca wokalistka nagrywająca dla Coxsone'a, z zawodu pielęgniarka) pobrali się 10 lutego 1966 roku; skromne wesele odbyło się w domu jednego z przyjaciół:

    • Sharon Marley, ur. 23 listopada 1964, adoptowana córka Rity,
    • Cedella Marley, ur. 23 sierpnia 1967, z Ritą,
    • David "Ziggy" Marley, ur. 17 października 1968, z Ritą,
    • Stephen Marley, ur. 20 kwietnia 1972, z Ritą,
    • Robert "Robbie" Marley, ur. 16 maja 1972, z Pat Williams,
    • Rohan Marley, ur. 19 maja 1972, z Janet Hunt,
    • Karen Marley, ur. 1973, z Janet Bowen,
    • Stephanie Marley, ur. 17 sierpnia 1974, z Ritą[e],
    • Julian Marley, ur. 4 czerwca 1975, z Lucy Pounder,
    • Ky-Mani Marley, ur. 26 lutego 1976, z Anitą Belnavis,
    • Damian Marley, ur. 21 lipca 1978, z Cindy Breakspeare,
    • Makeda Marley, ur. 30 maja 1981, z Yvette Crichton.

    Nagrody i odznaczenia

    • 1976: (z The Wailers) Najlepszy Zespół Roku według magazynu Rolling Stone[143]
    • 1978: Medal Pokoju Trzeciego Świata ONZ[144]
    • 1981: Jamajski Order Zasługi[145]
    • 1994: wprowadzony do Rock and Roll Hall of Fame[146]
    • 1999: (z The Wailers) płyta Exodus uznana przez tygodnik Time najlepszym albumem muzycznym XX wieku[147]
    • 1999: (z The Wailers) utwór "One Love" wybrany przez telewizję BBC najlepszą piosenką tysiąclecia[148]
    • 2001: Grammy Lifetime Achievement Award za całokształt twórczości[149]
    • 2001: gwiazda w Alei Sław przy Hollywood Boulevard[150]
    • 2004: 11. miejsce na liście 100 Największych Artystów Wszech Czasów magazynu Rolling Stone[151]

    Dyskografia

    • 1965: The Wailing Wailers (Studio One)
    • 1970: Soul Rebels (Upsetter / Trojan)
    • 1971: Soul Revolution (Upsetter / Trojan)
    • 1971: The Best of the Wailers (Beverley's)
    • 1973: Catch a Fire (Island / Tuff Gong)
    • 1973: Burnin' (Island / Tuff Gong)
    • 1974: Natty Dread (Island / Tuff Gong)
    • 1976: Rastaman Vibration (Island / Tuff Gong)
    • 1977: Exodus (Island / Tuff Gong)
    • 1978: Kaya (Island / Tuff Gong)
    • 1979: Survival (Island / Tuff Gong)
    • 1980: Uprising (Island / Tuff Gong)
    • 1983: Confrontation (Island / Tuff Gong)

    Przypisy

    Bibliografia

    • Timothy White: Catch a Fire. Bob Marley – życie. Wyd. II uzup. Warszawa: Axis Mundi, 2011. ISBN 978-83-61432-11-1.
    • Origins: The Trench Town Years, 1945-1960. W: David Moskovitz: The Words and Music of Bob Marley. Westport: Praeger Publishers, 2007. ISBN 978-0-275-98935-4.
    • Birth of the Legend, 1960-1970. W: David Moskovitz: The Words and Music of Bob Marley. Westport: Praeger Publishers, 2007. ISBN 978-0-275-98935-4.
    • The Wailers. W: Sławomir Gołaszewski: Reggae – Rastafari. Bydgoszcz: Pomorze, 1990. ISBN 83-7003-731-3.

    Linki zewnętrzne

    Tekst udostępniany na licencji Creative Commons: uznanie autorstwa, na tych samych warunkach, z możliwością obowiązywania dodatkowych ograniczeń. Zobacz szczegółowe informacje o warunkach korzystania.

fb custom audience
google remarketing

adform